--- title: "Halojensiz ve yangına dayanıklı kablo nerede zorunlu? · Colga Bilişim" description: "BYKHY'ye göre hangi kablo yangına en az 60 dakika dayanmalı, hangi binada halojensiz (LSZH) kablo zorunlu? Madde 83 ve mahal bazlı kablo sınıfı rehberi." url: https://colgabilisim.com/rehber/halojensiz-ve-yangina-dayanikli-kablo-nerede-zorunlu/ source: Colga Bilişim language: tr-TR --- > Kaynak: Colga Bilişim — İzmir zayıf akım, CCTV, yangın algılama, yapısal kablolama, veri ağı, sistem odası ve KNX akıllı bina yüklenicisi. > Kanonik URL: https://colgabilisim.com/rehber/halojensiz-ve-yangina-dayanikli-kablo-nerede-zorunlu/ > HTML sürümü: https://colgabilisim.com/rehber/halojensiz-ve-yangina-dayanikli-kablo-nerede-zorunlu/ ## Kısa cevap Türkiye'de bina içi kablo seçimini belirleyen ana metin **Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)**'tir. Yönetmelik iki ayrı özelliği, iki ayrı mantıkla ister: Özellik Ne demek Neye göre belirlenir Tipik gösterim **Yangına dayanıklılık** (devre bütünlüğü) Kablo yangın içindeyken **çalışmaya devam eder** **Hangi devre olduğuna** göre — mahalle değil, işleve FE180, PH120, E30/E90, "en az 60 dakika" **Yangına tepki** (halojensiz / az duman) Kablo yanarken **daha az duman ve zehirli gaz** çıkarır **Binanın kullanım sınıfına** göre LSZH / LSOH / HFFR, CPR sınıfı (`Cca-s1,d1,a1` gibi) Buradan çıkan iki cümlelik cevap: - **Yangına dayanıklı kablo**, "yangın sırasında çalışır durumda kalması gereken" hatlarda zorunludur — panelden sirene/hoparlöre giden hatlar, paneller arası haberleşme, panel besleme, duman tahliye fan beslemesi, acil durum asansörü tesisatı. Dedektör ve buton hatlarında **aranmayabilir**. - **Halojensiz kablo**, yönetmelikte **her binada değil**, sayılı üç bina grubunda zorunludur: sağlık hizmeti amaçlı binalar, 100'den fazla kişinin bulunduğu konaklama amaçlı binalar ve kullanıcı sayısı 1000'i geçen toplanma amaçlı binalar. Sahada en sık yapılan hata, bu ikisini tek bir "yanmaz kablo" başlığı altında toplayıp ya gereğinden pahalı bir şartname yazmak ya da kritik bir hattı sıradan kabloyla geçmektir. ## İki farklı özellik: "yanarken ne olur" ile "yanarken çalışır mı" Kablo yangın performansı iki bağımsız eksende ölçülür ve bir kablo birinde iyi, diğerinde kötü olabilir. **Yangına tepki (reaction to fire).** Kablo yangının bir parçası hâline geldiğinde ne kadar ısı verir, alevi ne kadar yayar, ne kadar duman çıkarır, damlacık yapar mı, çıkan gaz asidik/zehirli mi? Halojensiz (LSZH) kabloların derdi budur: PVC kılıf yanınca hidrojen klorür açığa çıkarır; bu gaz hem solunumu hem tahliyeyi tehlikeye atar, hem de elektronik ekipmanı korozyona uğratır. **Halojensiz bir kablo yangında çalışmaya devam edeceğini taahhüt etmez** — sadece daha az zehirli duman çıkarır. **Yangına dayanıklılık (fire resistance / devre bütünlüğü).** Kablo alev altındayken devreyi ne kadar süre ayakta tutar? Ölçüt buradadır: **FE180**, iletkenin alev altında belirtilen süre boyunca iletkenliğini koruduğunu; **PH120**, alevin yanı sıra mekanik darbe ve su püskürtme gibi ek zorlamalar altında devre bütünlüğünün 120 dakika sürdüğünü; **E30/E90** ise kablonun askı ve taşıma sistemiyle *birlikte* test edilip 30/90 dakika ayakta kaldığını ifade eder. E-sınıfının bu son ayrıntısı önemlidir: **E30/E90 bir sistem sınıfıdır.** Doğru kabloyu, üreticinin onaylamadığı bir tava veya dübel ile monte ederseniz beyan ettiğiniz süreyi sağlamıyor olabilirsiniz. Yangın hattını çekerken kablo kadar askı sisteminin de sertifikalı olmasını istememizin sebebi budur. ## BYKHY Madde 83: hangi hat yangına dayanıklı olmak zorunda? Yönetmeliğin "Kablolar" başlıklı **83'üncü maddesi**, yangın sırasında çalışır durumda kalması gereken hatları tek tek sayar ve bunların **yangına karşı en az 60 dakika** dayanmasını şart koşar: Madde 83/1 bendi Kapsanan hat Pratikte (a) Yangın kontrol panelinden sesli ve ışıklı uyarı cihazlarına, sesli tahliye amplifikatör ve hoparlörlerine, acil durum kontrol cihazlarına giden **sinyal ve besleme** kabloları Siren/flaşör hatları, TS EN 54-16 sesli tahliye hoparlör hatları, damper/asansör/kapı kontrol çıkışları (b) İtfaiyeye haber vermek için kullanılan kabloların **bina içinde kalan** kısımları Uzaktan izleme / itfaiye ihbar hattı (c) Ana panel ile tali paneller ve tekrarlayıcı paneller arasındaki **haberleşme ve besleme** kabloları Panel network hattı, tekrarlayıcı besleme (ç) Bütün yangın kontrol panellerine ve tekrarlayıcı panellere **enerji sağlayan besleme** kabloları Panolardan panellere gelen enerji hattı Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu kabloların **ilgili standartlara uygun olarak deneye tabi tutulmuş ve sertifikalı** olmasını da ister. Yani "yangına dayanıklı" ibaresi kablonun üzerinde yazıyor olması yetmez; teslim dosyasına giren şey **deney raporu ve performans beyanıdır**. ### Dedektör ve buton hatları neden bu listede yok? Madde 83'ün üçüncü fıkrası, çoğu şartnamenin gözden kaçırdığı bir muafiyet getirir: **yangın algılandıktan sonra uzun süre çalışır kalması gerekmeyen** yangın uyarı butonlarında, algılayıcılarda ve bunlarla paneller arasındaki kablolarda, ayrıca enerjisi kesildiğinde tehlikeli durum oluşturmayan elektromanyetik kapı tutucu benzeri cihazların hatlarında **yangına dayanıklılık özelliği aranmayabilir**. Mantık açıktır: dedektör görevini yangını *algıladığı anda* yapmıştır. Siren ise tahliye boyunca çalışmak zorundadır. Bu yüzden aynı panelden çıkan iki hattın kablo sınıfı farklı olabilir — ve olması da normaldir. **Uyarıya dikkat:** Bu bir "dedektör hattına ne olursa olsun ucuz kablo çekilir" izni değildir. Madde 83/4, yangın alarm kablolarının **üretici spesifikasyonlarına uygun tipte** olmasını ve elektriksel gürültüden korunacak şekilde, **diğer sistemlerden ve enerji taşıyan kablolardan ayrılarak** tesis edilmesini ayrıca şart koşar. Loop hattının kesiti, kapasitansı ve ekranı hâlâ panel üreticisinin belgesine bağlıdır. Loop hattını kuvvetli akımla aynı tavadan geçirmek, yönetmeliğe de üretici belgesine de aykırıdır — bu ayrımın güzergâh planındaki karşılığını [zayıf akım ve kuvvetli akım koordinasyonu rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/zayif-akim-kuvvetli-akim-koordinasyonu/) ayrıntılı ele aldık. Egekent 2 Ortaokulu'nda (Çiğli / İzmir) yangın algılama sistemini **TS EN 54** kapsamında kurup yapısal kablolamayla birlikte teslim ederken hat ayrımını bu mantıkla kurguladık: ihbar/algılama tarafı ile tahliye ve besleme tarafı, kablo sınıfı ve güzergâh olarak baştan ayrılır. ## Halojensiz kablo hangi binada zorunlu? Burada yaygın bir yanlış inanış var: "halojensiz kablo her yerde zorunlu." Yönetmelik böyle demiyor. **Madde 83/5**, halojensiz zorunluluğunu üç bina grubuyla sınırlar: Bina grubu Eşik Örnekler (BYKHY sınıflandırmasıyla) **Sağlık hizmeti amaçlı binalar** Eşik yok — tamamı Hastaneler, huzurevleri, rehabilitasyon merkezleri, dispanserler, teşhis-tedavi merkezleri **Konaklama amaçlı binalar** **100'den fazla** kişi bulunuyorsa Oteller, moteller, öğrenci yurtları, tatil köyleri, pansiyonlar **Toplanma amaçlı binalar** **Kullanıcı sayısı 1000'i geçiyorsa** Sinema, tiyatro, düğün salonu, ibadethane, spor salonu, yeme-içme tesisleri, fuar/sergi alanları Zorunluluğun kapsamı da geniştir: bu binalarda **her türlü besleme ve dağıtım kablosu** ile **kablo muhafazalarında kullanılan malzemeler** halojenden arındırılmış ve yangına maruz kaldığında zehirli gaz üretmeyen özellikte olmalıdır. Yani sadece kablo değil, **kablo kanalı, spiral, boru ve tava** da bu kapsamdadır — şartname yazarken en sık atlanan yer burasıdır. Milas Devlet Hastanesi'nde (Muğla) yürüttüğümüz CCTV bakım ve kablolama işlerinde bu madde doğrudan devrededir: sağlık hizmeti amaçlı bir binada, kamera besleme ve veri kablosu da dâhil olmak üzere çekilen her hat bu kapsamın içindedir. ### Peki okullar? Okullar BYKHY'de **kurumsal binalar** altındaki **eğitim tesisleri** sınıfındadır — Madde 83/5'te sayılan üç grubun hiçbirine girmez. Yani **bir okulda halojensiz kablo, yönetmelik gereği doğrudan zorunlu değildir.** Buna rağmen kamu okul şartnamelerinde çoğu zaman istenir ve istenmesi de yerindedir: tahliye süresi uzun, kullanıcı profili çocuk olan bir binada duman yoğunluğunu düşürmek teknik olarak doğru karardır. Burada ayrım şudur: **zorunluluk ile idarenin şartnamesi aynı şey değildir.** Teklif verirken hangisine dayandığınızı bilmeniz gerekir, çünkü fiyat farkı buradan çıkar. Benzer bir ayrım AVM'lerde de vardır: alışveriş merkezleri **ticaret amaçlı bina** sınıfındadır; içindeki sinema salonu veya yeme-içme bölümü ise toplanma amaçlı sayılır. "AVM olduğu için otomatik halojensiz" demek yerine, hangi bölümün hangi sınıfa girdiğine bakmak gerekir. ## Mahalle özel diğer kablo kuralları Madde 83 dışında, yönetmeliğin farklı maddelerinde belirli mahaller ve sistemler için ayrı kablo şartları vardır. Bir zayıf akım projesinde en çok karşımıza çıkanlar şunlardır: Madde Mahal / sistem Şart **63/5** Acil durum asansörü Elektrik tesisatının ve kablolarının yangına karşı **en az 60 dakika** dayanıklı olması; kuyu içindeki tesisatın sudan etkilenmemesi **72/7** Merkezi batarya veya jeneratörden beslenen **acil aydınlatma** Merkezi ünite ile armatürler arası bağlantılar **metal tesisat borusu içinde** veya **mineral izolasyonlu** yahut benzeri yangına dayanıklı kablo ile. Kendi bataryalı armatürlerin şebeke bağlantısı normal kabloyla yapılabilir **85/5** Duman tahliye fanları ve basınçlandırma fanları Besleme kablolarının yangına **en az 60 dakika** dayanıklı olması ve **jeneratörden beslenmesi** **87/7** Asma tavan arası / yükseltilmiş döşeme altının **plenum** olarak kullanılması Bu hacimlerden yalnızca **mineral, alüminyum veya bakır zırhlı kablolar**, rijit metal borular ve sıvı sızdırmaz esnek metal borular geçirilebilir; bilgisayar, televizyon, telefon ve iç haberleşme sistemi kablolarına izin verilir **61/2** Çatı arasına yerleştirilen elektrikli cihazlar Yangına dayanıklı kablo kullanılması ve **çelik boru içinden** geçirilmesi gibi ilave tedbirler **26/5** Tesisatın döşemeden geçişi Tesisat çevresinin, açıklık kalmayacak şekilde yangın durdurucu ile kapatılması **Plenum maddesi (87/7) zayıf akımcıyı en çok ilgilendiren maddedir** ve genellikle en geç fark edilenidir. Havalandırma dönüşünün asma tavan arasından yapıldığı bir binada, o hacim artık bir hava kanalı gibi değerlendirilir; oradan geçen her kablo yangında dumanı bina geneline taşıyacak bir yol hâline gelir. Böyle bir projede kablo güzergâhını mekanik projeyle birlikte okumadan şartname yazmak, sonradan tüm yatay kablolamanın değişmesi anlamına gelebilir. Bu kararların büyük kısmı tavan planı üzerinde alınır; dedektör yerleşimi, menfez ızgarası ve kablo güzergâhı aynı düzlemde çakışır. Mimari projeyle birlikte çalışmanın somut faydası tam olarak buradadır. ## Kablo kodlarını okumak: NHXMH, N2XH, FE180, LSOH ne demek? Sahada karşılaşılan kısaltmaların büyük kısmı **malzeme**, **yapı** ve **performans** bilgisini karışık biçimde taşır. Pratik ayrım şudur: - **LSZH / LSOH / HFFR** — "low smoke zero halogen", "halojensiz alev geciktirici". Bunlar bir *malzeme ailesini* anlatır, bir performans sınıfı değildir. Tek başına "LSZH" yazan bir şartname madde, ölçülebilir bir taahhüt içermez. - **N2XH** — halojensiz, alev yaymayan enerji kablosu. Yangına **tepki** tarafında iyidir; devre bütünlüğü taahhüdü **yoktur**. - **NHXMH** — halojensiz, düşük dumanlı tesisat kablosu. Aynı şekilde: tepki tarafında iyi, dayanıklılık sınıfı ayrıca aranmalıdır. - **FE180** — devre bütünlüğü sınıfı. Kablonun alev altında iletkenliğini koruduğunu ifade eder. - **PH120** — TS EN 50200 hattındaki, darbe ve su püskürtmeyi de içeren daha ağır devre bütünlüğü sınıfı. - **E30 / E90** — kablo + askı/taşıma sistemi bir arada test edilen sistem sınıfı. Bu yüzden doğru yazım biçimi kombinasyondur: örneğin yangın alarm siren hattı için **"halojensiz, FE180 sınıfı, 2×1,5 mm², kırmızı kılıflı, deney raporlu"** gibi. Yalnız "yanmaz kablo" veya yalnız "halojensiz" yazan bir madde, sahada üç farklı ürünle karşılanabilir. Kablo sınıfına ek olarak kablonun **kesiti ve hat uzunluğu** da panel üreticisinin hesabına bağlıdır; uzun siren hatlarında gerilim düşümü, kablo sınıfından bağımsız bir tasarım kısıtıdır. ## CPR / EN 50575: şartnameye yazılacak asıl dil 2017'den bu yana Türkiye'de de uygulanan **Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR)** ve **EN 50575** standardı, binada kalıcı olarak kullanılan enerji, kontrol ve haberleşme kablolarını yangına tepki bakımından sınıflandırır ve **CE işareti ile Performans Beyanı (DoP)** zorunluluğu getirir. Sınıflandırma merdiveni: **Aca → B1ca → B2ca → Cca → Dca → Eca → Fca** (en iyiden en kötüye) Buna üç ek gösterge eşlik eder: - **s** — duman (s1 en az duman, s3 en fazla) - **d** — yanan damlacık (d0 damlacık yok, d2 en kötü) - **a** — asidite (**a1**, halojensiz malzemenin karşılığıdır) Şartname açısından kritik nokta şudur: **"halojensiz olacaktır" yerine "a1 sınıfı olacaktır" yazmak ölçülebilir bir taahhüttür.** Aynı şekilde duman ve damlacık beklentisi de sınıfla ifade edilir. Tipik bir kurumsal bina omurgası için `Cca-s1,d1,a1` gibi bir sınıf, "LSZH" yazmaktan çok daha nettir; kabul aşamasında DoP numarası üzerinden doğrulanabilir. Kabul dosyasında aranacak belge de budur: kablonun makarası ve dış kılıfı üzerinde okunabilir CE işareti, CPR sınıfı ve DoP numarası. Sertifikaların hangi aşamada, kim tarafından istendiğini [zayıf akım teslim ve test rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/yapisal-kablolama-teslimi-sonlandirma-test-etiketleme-sirasi/) ayrıntılandırdık. ## Mevcut binada tesisat yenilerken ne olur? Bakım ve tadilat işlerinde en çok sorulan soru budur ve yönetmeliğin net bir cevabı vardır. **Madde 162**, mevcut binalarda **elektrik tesisatı yenilenecekse, 83'üncü maddede belirtilen özellikte kabloların kullanılacağını** söyler. Pratik karşılığı şudur: mevcut bir binada yangın panelini yenilerken veya bir bloğun hattını komple çekerken, "bina eski, eski kablo neyse o" yaklaşımı geçerli değildir — **yenilenen kısım güncel şarta tabidir.** Buna karşılık, dokunulmayan bir hattı sırf yönetmelik değişti diye komple sökmek de talep edilmez. Sınır, **yenileme kapsamıdır**. Bu ayrım çok bloklu bir toplu konutta doğrudan bütçeye yansır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı / Emlak Konut İdaresi kapsamındaki dört bloklu bir sitede yangın algılama sisteminin bakım ve onarımını üstlendiğimizde işin ilk adımı, hangi bölümün "onarım" hangi bölümün "yenileme" sayılacağını netleştirmek olur; kablo sınıfı kararı bunun ardından gelir. Çok bloklu bakım kurgusunu [toplu konutta çok bloklu yangın algılama bakımı rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/toplu-konutta-cok-bloklu-yangin-algilama-bakimi/) ayrıca ele aldık. ## Şartname yazarken 6 kontrol Yüklenici, elektrik taahhüt firması veya mimar tarafında olun, aşağıdaki altı satır bir zayıf akım şartnamesinin kablo bölümünü büyük ölçüde savunulabilir hâle getirir: 1. **Bina kullanım sınıfını yazın.** "Sağlık hizmeti amaçlı bina" veya "kullanıcı sayısı 1000'i geçen toplanma amaçlı bina" ifadesi, halojensiz zorunluluğunun dayanağını belgeler. 2. **Hat bazında sınıf verin.** Siren/hoparlör/panel besleme hatlarına devre bütünlüğü sınıfı (FE180 ve/veya PH120), dedektör hatlarına üretici tipi + tepki sınıfı. 3. **CPR sınıfını yazın**, "halojensiz" kelimesiyle yetinmeyin; `a1` asidite göstergesini açıkça isteyin. 4. **Kablo muhafazasını kapsama dâhil edin.** Kanal, spiral, boru ve tava malzemesi Madde 83/5'in içindedir. 5. **E30/E90 istiyorsanız askı sistemini de belirtin.** Sistem sınıfı, kablo + montaj bileşenidir. 6. **Kabul belgesini baştan tarif edin:** deney raporu, DoP numarası ve kılıf üzerinde okunabilir işaretleme. Bu maddelerin keşif ve teklif aşamasında nasıl fiyata döndüğünü [zayıf akım keşif ve teklif süreci rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/zayif-akim-kesif-teklif-sureci/) anlattık. ## Sık sorulan sorular **Halojensiz kablo ile yangına dayanıklı kablo aynı şey mi?** Hayır. Halojensiz kablo yanarken daha az duman ve zehirli gaz çıkarır; yangında çalışmaya devam edeceği anlamına gelmez. Yangına dayanıklı kablo ise alev altında devreyi belirli bir süre ayakta tutar. Kritik hatlarda çoğu zaman **her iki özellik birden** istenir. **Her binada halojensiz kablo zorunlu mu?** Değil. BYKHY Madde 83/5 zorunluluğu sağlık hizmeti amaçlı binalarla, 100'den fazla kişinin bulunduğu konaklama amaçlı binalarla ve kullanıcı sayısı 1000'i geçen toplanma amaçlı binalarla sınırlar. Diğer binalarda idarenin şartnamesi isteyebilir; bu ayrı bir konudur. **Dedektör hattını normal kabloyla çekebilir miyim?** Yangına dayanıklılık özelliği bu hatta aranmayabilir (Madde 83/3), ancak kablo yine de panel üreticisinin belirttiği tipte olmalı ve enerji kablolarından ayrılarak tesis edilmelidir (Madde 83/4). "Normal kablo" değil, "devre bütünlüğü aranmayan uygun tip kablo" demek daha doğrudur. **FE180 ile PH120 arasındaki fark ne?** FE180 alev altında iletkenliğin korunmasını ölçer. PH120 ise alevle birlikte mekanik darbe ve su püskürtme gibi ek zorlamaları da içerir ve devre bütünlüğünü bu koşullarda 120 dakika arar. Şartnamede hangisinin istendiği açıkça yazılmalıdır. **Kablo tavası ve kanalı da halojensiz olmak zorunda mı?** Madde 83/5 kapsamındaki binalarda evet — madde "kablo muhafazalarında kullanılan malzemeler" ifadesiyle kanal, boru ve tavayı da kapsar. **Asma tavan arasından kamera ve veri kablosu geçirebilir miyim?** Asma tavan arası plenum (havalandırma dönüş hacmi) olarak kullanılmıyorsa olağan kurallar geçerlidir. Plenum olarak kullanılıyorsa Madde 87/7 devreye girer ve bilgisayar, televizyon, telefon ile iç haberleşme sistemi kablolarına izin verilirken diğer hatlar için zırhlı kablo veya metal boru şartı aranır. **Yangın kablosunun kırmızı olması zorunlu mu?** Yönetmelikte renk şartı yoktur; kırmızı kılıf yaygın bir sektör pratiğidir ve bakım kolaylığı sağlar. Zorunlu olan, kablonun sertifikalı ve doğru sınıfta olmasıdır. Renk yerine [TIA-606'ya göre etiketleme](https://colgabilisim.com/rehber/yapisal-kablolama-etiketleme-standardi-tia-606/) hattı çok daha güvenilir biçimde ayırt edilebilir kılar. **Mevcut binada eski kabloların tamamını değiştirmem gerekir mi?** Hayır. Madde 162 yalnızca **yenilenen** elektrik tesisatı için Madde 83 şartını getirir. Dokunulmayan mevcut hatlar için topyekûn değişim istenmez; kapsam sınırı yenileme sınırıdır. İzmir ve Ege Bölgesi'nde yangın algılama, CCTV veya yapısal kablolama şartnamesi hazırlıyorsanız kablo sınıflarını bina kullanım sınıfınıza göre birlikte netleştirebiliriz. [Yangın algılama sistemleri hizmetimize](https://colgabilisim.com/yangin-algilama-sistemi-izmir) göz atabilir veya [iletişim sayfamızdan](https://colgabilisim.com/iletisim) ulaşabilirsiniz. ### Bu konuda yardım mı lazım? İzmir ve Ege Bölgesi'nde keşif, projelendirme ve kurulum için bize ulaşın. [Teklif al](https://colgabilisim.com/iletisim) İlgili rehberler 1. [Sistem odası topraklaması: bara, rack ve iletken kesitleri](https://colgabilisim.com/rehber/sistem-odasi-topraklama-espotansiyel-bara-rack/) 2. [Kablo tavası hesabı: zayıf akım için genişlik ve dolgu oranı](https://colgabilisim.com/rehber/kablo-tavasi-hesabi-genislik-dolgu-orani/) 3. [Yangın algılama sistemi devreye alma testi: hangi adımlar, kim onaylar?](https://colgabilisim.com/rehber/yangin-algilama-devreye-alma-testi/)