Kısa cevap
Hesap cihaz sayısından değil, priz sayısından başlar. TIA-568 planlama varsayımı olarak her ~10 m²'lik çalışma alanına en az 2 telekomünikasyon prizi öngörür; access point, kamera, yazıcı ve kartlı geçiş noktaları bunun üzerine eklenir. Patch panel portu döşenen prizle birebir eşitlenir; switch portu ise gün birinde gerçekten aktif olacak priz sayısı + büyüme payı kadar alınır — bu ikisini eşitlemek, ofislerde en sık yapılan bütçe hatasıdır. Dağıtımın nerede duracağını mesafe belirler: TIA-569 kat başına en az bir telekomünikasyon (kat dağıtım) odası ve bir odanın hizmet edeceği alan için ~1000 m² üst sınırı önerir, yatay bakır kablolama ise 90 metre kalıcı hat sınırına tabidir. Uplink tarafında yaygın kabul gören mühendislik kuralı erişim katmanından dağıtıma 20:1, dağıtımdan omurgaya 4:1 oranıdır — yani 144 adet 1 Gbit erişim portu için tek bir 10 Gbit uplink matematiksel olarak yeterlidir; ikincisi yedeklilik içindir.
Neden bu karar inşaat aşamasına ait?
Switch sonradan değiştirilebilir, kablo değiştirilemez. Bir kat dolabının yeri belirlendiğinde o kattaki bütün yatay kablolama güzergâhı, tava kesitleri, elektrik beslemesi ve topraklama noktası da belirlenmiş olur. Karar gecikirse şu tabloyla karşılaşılır:
- Dolap için mahal ayrılmamıştır; dolap koridora veya bir depo köşesine sıkıştırılır.
- Kat dolabına temiz enerji hattı ve UPS beslemesi elektrik projesine işlenmemiştir.
- En uzak priz noktası güzergâh üzerinden 90 metreyi aşar; hat sertifikasyon testinden kalar.
- Priz sayısı "kaç kişi çalışacak" sorusuna göre verilmiştir; toplantı odaları, access point'ler ve kameralar unutulmuştur.
Sistem odasının kendisinin nereye konumlanacağı ayrı ve daha büyük bir karardır; onu sistem odası nerede kurulmalı rehberinde ele aldık. Bu yazı, o odadan sonra gelen kat dağıtımı katmanını anlatıyor.
Adım 1 — Priz sayısı: hesap kişiden değil alandan çıkar
Yapısal kablolama standartlarında planlama birimi çalışma alanı (work area)'dır ve nominal büyüklüğü yaklaşık 10 m² (100 ft²) kabul edilir. Her çalışma alanına en az iki priz döşenmesi beklenir. İkinci priz "gereksiz yedek" değildir: bilgisayar dışında IP telefon, dock istasyonu, yazıcı veya ikinci bir ekran noktası zaten ilk yıl içinde ortaya çıkar.
Çalışma alanı prizlerinin üzerine, alana bağlı olmayan sistem noktaları eklenir:
| Nokta tipi | Nasıl sayılır | Kaynak |
|---|---|---|
| Çalışma alanı prizi | (Kat alanı ÷ 10 m²) × 2 | TIA-568 planlama varsayımı |
| Access point | Kapsama + kapasite hesabıyla | WiFi tasarımı rehberi |
| IP kamera | Yerleşim planına göre | kamera sayısı ve yerleşimi |
| Yazıcı / çok fonksiyonlu cihaz | Cihaz başına 1 | Yerleşim planı |
| Toplantı odası | Oda başına en az 2 (ekran + masa) | Yerleşim planı |
| Kartlı geçiş kontrol paneli, turnike | Panel başına 1 | Zayıf akım projesi |
| Duvar saati, dijital tabela, IP interkom | Cihaz başına 1 | Proje kapsamı |
⚠ Bu bir maliyet kalemi değil, sigorta: döşenmemiş bir priz sonradan asma tavan sökülerek çekilir; boş duran bir priz ise sadece bir patch kordon bekler.
Adım 2 — Priz sayısından port sayısına
Burada iki farklı sayı vardır ve karıştırılmaları pahalıya mal olur:
- Patch panel portu = döşenen priz sayısı. Birebir. Her kablo bir panel portunda sonlanır; hattın ucundaki priz o gün kullanılmasa bile panel portu vardır. Panelde eksik port bırakmak, bir kabloyu sonlandırmamak demektir.
- Switch portu = aktif olacak priz sayısı + büyüme payı. Hiç bağlanmayacak bir prizin switch portunu bugünden satın almanın karşılığı yoktur; o port beş yıl sonra daha ucuz ve daha yetenekli olacaktır.
Pratikte kullandığımız pay %20–25 büyümedir. Bu bir standart değil, saha tecrübesidir: taşınma, ilave ekip ve sonradan eklenen kamera/AP noktaları tipik olarak bu bandın içinde kalır.
Örnek: 600 m² tek kat ofis
| Kalem | Hesap | Adet |
|---|---|---|
| Çalışma alanı | 600 m² ÷ 10 m² | 60 |
| Çalışma alanı prizi | 60 × 2 | 120 |
| Access point | Kapsama hesabından | 6 |
| IP kamera | Yerleşim planından | 8 |
| Yazıcı / MFP | — | 2 |
| Toplantı odası (2 oda × 2) | — | 4 |
| Kartlı geçiş paneli | — | 1 |
| Toplam döşenecek priz | 141 → 144 | |
| Patch panel portu | Priz ile birebir | 144 (3 × 48) |
| Gün 1'de aktif olacak priz | ~%70 kullanım | ~100 |
| Büyüme payı | %20 | ~20 |
| Gerekli switch portu | 100 + 20 | ~120 |
144'e yuvarlama tesadüf değil: patch panel ve switch portları 24'ün katları hâlinde üretilir, kablo metrajı ve dolap yüksekliği bu katlar üzerinden temizlenir.
Adım 3 — Kaç switch? 24 port mu, 48 port mu?
Yukarıdaki örnekte 120 port ihtiyacı için iki gerçekçi kurgu vardır:
- 3 × 48 port (144 port): en az cihaz, en az uplink, en düşük U tüketimi. Tek bir switch arızasında 48 kullanıcı birden etkilenir.
- 5 × 24 port (120 port): arıza etkisi daha küçük, dolap içi kablo dağılımı daha rahat; buna karşılık daha fazla U, daha fazla uplink portu ve daha fazla yönetim noktası.
Karar kriteri basittir: kullanıcı yoğunluğu yüksek ve kesinti maliyeti düşükse 48 port; kritik üretim, sağlık veya kesintiye duyarlı bir kat söz konusuysa 24 port ve daha dağıtık kurgu. Aradaki fiyat farkı, port başına bakıldığında 48 port lehinedir.
Switch'in kendi özellikleri — yönetilebilirlik, güç bütçesi, katman 2/3 farkı — ayrı bir karardır ve onu PoE switch nedir, nasıl seçilir rehberinde detaylandırdık. Bu yazı sadece kaç tane ve nerede sorusuna bakıyor.
Adım 4 — Kat dolabı mı, tek merkez mi?
Tek katlı, küçük bir ofiste bütün kabloları sistem odasına toplamak doğru ve ucuz çözümdür. Karar mesafeyle ve kat sayısıyla değişir:
- Yatay bakır kablolama sınırı: 90 metre kalıcı hat (permanent link), patch kordonlar dâhil 100 metre kanal. Bu, kablonun havada uçtuğu mesafe değil, tava–düşey şaft–asma tavan güzergâhı üzerinden ölçülen mesafedir; planda 60 metre görünen bir nokta güzergâhta rahatlıkla 90 metreye yaklaşır.
- TIA-569 kat başına en az bir telekomünikasyon odası önerir ve bir odanın hizmet edeceği alan için pratikte ~1000 m² üst sınırından söz edilir. Aynı standart odanın hizmet ettiği alanın merkezine yakın konumlandırılmasını ister — çünkü merkezden çekilen bir yarıçap, köşeden çekilen bir yarıçaptan yaklaşık iki kat kısadır.
- Oda/dolap ile ana sistem odası arasındaki bağlantı (dikey omurga) bakırla değil fiber optikle kurulur; mesafe kısa olsa bile 10 Gbit ve üstü büyüme buradan gelir. Bakır–fiber kararı için fiber optik mi bakır mı rehberine bakabilirsiniz.
Kural olarak: bir kat 1000 m²'yi aşıyorsa veya en uzak priz güzergâh üzerinden 90 metreye yaklaşıyorsa, o katta kendi kat dolabı olmalıdır. Çok bloklu kampüslerde her blok bu hesabı ayrı ayrı yapar.
Adım 5 — Uplink: kat dolabından omurgaya kaç Gbit?
Kat dolabındaki switch'ler bir noktada omurgaya bağlanır ve o bağlantı bütün katın darboğazıdır. Kampüs ağ tasarımında yaygın kabul gören mühendislik kuralı şudur:
| Katman | Önerilen oran | Örnek |
|---|---|---|
| Erişim → dağıtım | 20:1 | 144 × 1 Gbit erişim portu → ~7,2 Gbit uplink ihtiyacı |
| Dağıtım → omurga | 4:1 | 80 Gbit dağıtım yükü → 20 Gbit omurga bağlantısı |
Yani örneğimizdeki 3 × 48 portluk kat için tek bir 10 Gbit fiber uplink matematiksel olarak yeterlidir. Buna rağmen sahada 2 × 10 Gbit çekmenizi öneririz — ikincisi bant genişliği için değil, yedeklilik ve LACP içindir: tek bir SFP modülü veya tek bir fiber çift arızalandığında kat komple düşmez.
⚠ Bu oranlar bir zorunluluk değil, tasarım başlangıç noktasıdır. Kat üzerinde yoğun video kurgu, yedekleme sunucusu veya çok sayıda yüksek çözünürlüklü kamera varsa oran aşağı çekilir. Aynı hat üzerinde farklı trafiklerin çakışması durumunda önceliklendirmeyi QoS rehberinde anlattık.
Stack mi, zincirleme mi?
Aynı dolaptaki birden fazla switch stack (yığın) kablosuyla birleştirilirse tek bir mantıksal cihaz gibi yönetilir ve uplink tek noktadan verilir — dolap içi doğru tercih budur. Buna karşılık kat dolapları arasında switch'i switch'e zincirleme (daisy chain) bağlamak kaçınılması gereken bir kurgudur: her zincir halkası hem gecikme hem tek arıza noktası ekler, bir kattaki bakım alt katları da düşürür. Her kat dolabı omurgaya kendi fiberi ile bağlanmalıdır.
Adım 6 — Kat dolabında PoE bütçesi
Kat dolabı sadece veri değil enerji de dağıtır. Örnekteki kat için kaba bir bütçe:
| Yük | Adet | Cihaz başına | Toplam |
|---|---|---|---|
| Access point (802.3at) | 6 | 30 W | 180 W |
| IP kamera (802.3af) | 8 | 15,4 W | ~123 W |
| Toplam PoE yükü | ~303 W |
Bu yük, dolap içinde ısıya dönüşür ve kat dolapları çoğu zaman havalandırması olmayan mahallere konur. İki pratik sonuç: switch'in güç bütçesi ihtiyacın en az %30 üzerinde seçilmeli ve dolapta fanlı havalandırma + hava giriş/çıkış payı bırakılmalıdır. PoE'nin kablo tarafındaki etkisini — kesit, demet ısınması ve CCA yasağı — PoE kablo seçimi rehberinde ayrıca ele aldık.
Adım 7 — Dolap boyutlandırma: kaç U, duvar tipi mi?
Örnek kat için kaba U hesabı:
| Bileşen | Adet | U |
|---|---|---|
| 48 port patch panel (1U yoğun tip) | 3 | 3U |
| Yatay kablo düzenleyici | 3 | 3U |
| 48 port switch | 3 | 3U |
| Fiber sonlandırma kutusu (ODF) | 1 | 1U |
| PDU / priz grubu | 1 | 1U |
| Ara toplam | 11U | |
| Yedek pay (%30) | ~4U | |
| Seçilecek dolap | ~15U → 18U |
Derinlik, yükseklikten daha sık hata yapılan boyuttur: 450 mm derinlikteki bir duvar tipi dolap, arkasında patch kordon dönüşü olan bir switch için çoğu zaman dardır — 600 mm güvenli tercihtir. 18U'yu aşan ihtiyaçlarda duvar tipi yerine yer tipi dolaba geçilir; duvar tipi dolapların taşıyabileceği yük ve montaj güvenliği bu civarda sınırına gelir. U hesabının ayrıntısını rack boyutlandırma rehberinde adım adım anlattık.
Kat dolabı planlamasında sık yapılan yedi hata
- Priz sayısını çalışan sayısına eşitlemek. Hesap alandan çıkar; access point, kamera ve toplantı odaları ayrı satırdır.
- Switch portunu patch panel portuna eşitlemek. Panel birebir olmalıdır, switch olmak zorunda değildir.
- Kat dolabını elektrik panosunun veya tesisat şaftının yanına koymak. Elektromanyetik girişim ve su riski; ayrım kriterlerini zayıf akım–kuvvetli akım koordinasyonu rehberinde tablo hâlinde verdik.
- Dolaba temiz enerji ve UPS beslemesi bırakmamak. Elektrik projesine işlenmezse sahada priz aranır.
- Uplink'i bakır bırakmak. Kısa mesafede çalışır, ama 10 Gbit büyümeyi ve kat–oda arası izolasyonu kaybedersiniz.
- Kat dolaplarını birbirine zincirlemek. Her kat kendi fiberiyle omurgaya bağlanır.
- Etiketlemeyi teslimden sonraya bırakmak. Panel ve port numaralandırması TIA-606'ya göre kurulum sırasında yapılır; yöntemi TIA-606 etiketleme rehberinde anlattık.
Saha notu: kampüs ile tek kat ofis aynı hesabı yapmaz
Eröz İnşaat kampüsünde (Menderes) yürüttüğümüz CCTV ve Hikvision NVR altyapısında belirleyici olan, kamera sayısından çok noktaların binalara dağılmış olmasıydı: kampüs ölçeğinde tek bir merkezden çekilen hatlar 90 metre sınırına hızla yaklaşır, dolayısıyla dağıtımın nerede duracağı kamera modelinden önce kararlaştırılır. Buna karşılık İzmir'de bir yazılım/Ar-Ge firmasının ofis katında teslim ettiğimiz yapısal kablolamada tablo tersineydi: mesafe hiç sorun değildi, belirleyici olan yoğunluktu — aynı m² içinde çok sayıda çalışma alanı, çok sayıda toplantı odası ve sürekli değişen bir yerleşim planı. Orada kritik olan, hattın sonlandırma–test–etiketleme disipliniyle teslim edilmesi ve panelde boş port bırakılmasıydı; süreci yapısal kablolama teslimi rehberinde anlattık.
Aynı hesap iki projede iki farklı sonuç veriyor: kampüste dağıtım noktası sayısını mesafe, ofiste port sayısını yoğunluk belirliyor.
Sıkça sorulan sorular
Her şeyi tek bir sistem odasına toplayabilir miyim? Tek katlı ve en uzak prizi güzergâh üzerinden 90 metrenin altında kalan binalarda evet — hem daha ucuz hem bakımı kolaydır. Çok katlı yapılarda TIA-569 kat başına en az bir telekomünikasyon odası önerir; pratikte belirleyici olan mesafe ve kat alanıdır.
Kaç yedek port bırakmalıyım? Patch panelde yedek bırakma mantığı yoktur; panel döşenen kabloyla birebirdir. Switch tarafında %20–25 büyüme payı, ofis projelerinde makul bir başlangıçtır. Dolapta ise U cinsinden yedek bırakmak gerekir — sonradan eklenen bir switch veya ODF için yer kalmalıdır.
Kat dolabı kilitli olmak zorunda mı? Aktif cihaz barındıran her dolap kilitli olmalıdır; kat dolapları ana sistem odasından farklı olarak ortak alanlarda durur ve fiziksel erişim en zayıf halkadır. Katmanları sistem odası erişim kontrolü rehberinde ele aldık.
Kamera ağını ayrı switch'e mi almalıyım? Ayrı switch şart değil; ayrı VLAN şarttır. Fiziksel ayrım ancak kamera sayısı yüksekse ve PoE bütçesi zorlanıyorsa gerekir. Segmentasyonu VLAN rehberinde anlattık.
Mevcut ofiste port sıkıntısı yaşıyorum, ne yapmalıyım? Önce kaç prizin gerçekten aktif olduğunu ve kaçının boşta durduğunu çıkarın. Çoğu ofiste sorun port sayısı değil, panelde kaybolmuş kablolama ve zincirlenmiş masaüstü switch'lerdir. Bu tabloyu düzeltmeden yapılan switch alımı sorunu ertelemekten öteye gitmez; teşhis sırasını ofis ağı arıza tespiti rehberinde verdik.
Kat dolabı için mimari projede ne kadar yer istemeliyim? Duvar tipi bir dolap için önü açık kalacak şekilde yaklaşık 1 m² serbest alan yeterlidir; yer tipi dolapta önde ve arkada servis payı gerekir. TIA-569, ekipman alanı için kaba bir oran olarak her 10 m² çalışma alanına ~0,07 m² ekipman odası alanı verir — kat dolabı ölçeğinde bu, mahal ayrılmasını unutmamak için iyi bir hatırlatıcıdır.
Özet
- Hesap prizle başlar: TIA-568'e göre her ~10 m² çalışma alanına en az 2 priz, üzerine AP, kamera, yazıcı ve toplantı odası noktaları.
- Patch panel portu = priz sayısı (birebir). Switch portu = aktif priz + %20–25 büyüme payı. İkisini eşitlemek gereksiz bütçe demektir.
- Dağıtımın yerini mesafe belirler: 90 m kalıcı hat, TIA-569'da kat başına en az bir oda ve oda başına ~1000 m² hizmet alanı.
- Uplink için başlangıç oranı 20:1 (erişim→dağıtım) ve 4:1 (dağıtım→omurga); 144 erişim portu için 10 Gbit yeterli, ikinci 10 Gbit yedeklilik içindir.
- Kat dolapları birbirine zincirlenmez; her biri kendi fiberiyle omurgaya bağlanır.
- Dolap boyutunda derinlik yükseklikten daha kritiktir: 600 mm, ve %30 U yedeği. 18U üstünde yer tipi dolaba geçilir.
- PoE yükü dolabın içinde ısıya dönüşür; güç bütçesi ihtiyacın en az %30 üzerinde seçilir ve havalandırma planlanır.
İzmir ve Ege Bölgesi'nde yeni bir ofis, okul veya kampüs ağı planlıyorsanız, priz metrajından kat dolabı yerleşimine ve devreye almaya kadar veri ağı / network altyapısı ve yapısal kablolama tarafını sertifikasyon testleriyle birlikte tek muhatapla teslim ediyoruz — bizimle iletişime geçebilirsiniz; İzmir içi keşif ücretsizdir.