> Kaynak: Colga Bilişim — İzmir zayıf akım, CCTV, yangın algılama, yapısal kablolama, veri ağı, sistem odası ve KNX akıllı bina yüklenicisi.
> Kanonik URL: https://colgabilisim.com/rehber/kartli-gecis-yangin-entegrasyonu-fail-safe-fail-secure/
> HTML sürümü: https://colgabilisim.com/rehber/kartli-gecis-yangin-entegrasyonu-fail-safe-fail-secure/

## Kısa cevap

**Kaçış yolu üzerindeki her kapı fail-safe olmalıdır** — elektrik veya yangın paneli sinyaliyle enerjisi kesildiğinde kilit açılır ve kapı serbest kalır. **Güvenlik amaçlı bariyer kapılar (sunucu odası, kasa, arşiv, kimyasal depo) fail-secure olabilir** — enerji kesilse de kilitli kalır; ancak bu kapılarda bile **içeriden çıkış her zaman mekanik olarak serbest** bırakılmalıdır (free egress ilkesi). Hangi mod hangi kapıda kullanılacağı kilidin fiziksel tipine (elektromanyetik kilit doğası gereği fail-safe'tir, elektrikli kilit karşılığı ise tasarıma göre iki modu da destekleyebilir), bina kullanım amacına ve BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) kapsamındaki tahliye yolu tanımına göre belirlenir. Karar, mimari proje ile zayıf akım/erişim kontrol projesi arasında koordineli verilmelidir — [kartlı geçiş sisteminin temellerini ayrı bir rehberde](https://colgabilisim.com/rehber/kartli-gecis-sistemi-nedir-nasil-calisir/) ele almıştık, burada yangın entegrasyonunu kapı bazında derinleştiriyoruz.

## Fail-safe / fail-secure bir ayar değil, kilidin fiziksel tipidir

Sahada sık karışan nokta: fail-safe/fail-secure'un kontrolördeki bir yazılım ayarı olduğu sanılır. Oysa çoğu durumda bu, **kilit donanımının kendi elektromekanik tasarımının doğal sonucudur**:

Kilit tipi Çalışma prensibi Enerji kesildiğinde Mod **Elektromanyetik kilit (mag lock)** "Power-to-lock" — mıknatıs sürekli enerjilenerek kapıyı tutar Kilitleme kuvveti biter, kapı **açılır** Doğası gereği **fail-safe** — başka türlü kullanılamaz **Elektrikli kilit karşılığı (electric strike)** Kapının kendi mekanik kilidi (anahtarla) sabit kalır; karşılık plakası enerjiyle serbest kalır ya da tutar Tasarıma göre değişir **Fail-safe veya fail-secure** — sipariş sırasında seçilir **Elektrikli kilit (electric mortise/panic exit device)** Motor tahrikli mandal Genellikle mekanik anahtarla her zaman açılabilir Çoğunlukla **fail-secure**, iç tarafta mekanik kolla her zaman açık

Bu ayrım proje aşamasında önemlidir: bir kaçış yolu kapısına "fail-secure elektromanyetik kilit" yazan bir şartname teknik olarak hatalıdır — mag lock zaten fail-safe çalışır. Kilit tipi seçimi, dolayısıyla, fail-safe/fail-secure kararından **önce** gelir.

## Free egress ilkesi: fail-secure kapılarda bile içeriden çıkış serbesttir

Fail-secure bir kapı "yangında insanlar içeride kilitli kalır" anlamına gelmez. Kilit modu yalnızca **dışarıdan içeri girişi** kontrol eder; **içeriden dışarıya çıkış** ayrı bir mekanizmayla, elektrik veya kart okuyucudan bağımsız olarak her zaman açık tutulur:

- **Mekanik panik bar / exit device:** Kapıya içeriden basıldığında elektrik olmadan doğrudan mandalı çeker.

- **REX (Request-to-Exit) buton/sensör:** İçeriden çıkış talebini algılar, kilidi anlık olarak serbest bırakır — kayıt tutulabilir ama giriş onayı gerekmez.

- **Kapı kolu içeriden her zaman aktif:** Sunucu odası veya kasa odası gibi fail-secure kapılarda dahi içeri giren biri elektrik kesintisinde dışarı çıkabilmelidir.

Bu ilke BYKHY'nin temel varsayımıyla örtüşür: **erişim kontrolü, tahliyeyi hiçbir zaman engellememelidir** — kapı dışarıdan kilitli kalsa bile.

## Kapı bazlı karar tablosu

Kapı / mekân Önerilen mod Gerekçe **Kaçış yolu / merdiven kapısı** Fail-safe BYKHY tahliye yolu tanımı — elektrik/yangın sinyaliyle açılmalı **Ana giriş / lobi turnikesi** Fail-safe (turnike serbest kol/düşen kol) Toplu tahliyede fiziksel engel oluşturmamalı **Ofis / koridor iç kapıları** Fail-safe Genellikle tahliye güzergâhının bir parçası **Sunucu / sistem odası** Fail-secure + mekanik free egress Güvenlik önceliği; içeriden çıkış yine de serbest olmalı **Kasa / arşiv / evrak odası** Fail-secure + mekanik free egress Değerli içerik güvenliği; kaçış yolu değilse elektrik kesintisinde kilitli kalabilir **Laboratuvar / kimyasal depo** Fail-secure dış giriş + fail-safe iç çıkış Yetkisiz giriş engellenir; içeride kalan personel her koşulda çıkabilmeli **İnterlock (mantrap) çift kapı** Yangın sinyalinde interlock devre dışı Normalde iki kapı asla aynı anda açılmaz; yangın override'ı her iki kapıyı da serbest bırakır

Bir binada genellikle her iki mod da bir arada bulunur — karar tek bir kural değil, **kapı kapı** verilir. Bu yüzden mimari proje ile zayıf akım/erişim kontrol projesinin aynı pafta üzerinde koordine edilmesi, [yapı denetim onay sürecinde](https://colgabilisim.com/rehber/yapi-denetim-zayif-akim-onay-sureci/) sorulacak eksiksizlik kontrolünün bir parçasıdır.

## Yangın paneline nasıl bağlanır?

Kaçış yolu kapılarındaki kilitlerin yangın sinyaliyle açılması, kartlı geçiş kontrolörünün yazılımı üzerinden **değil**, doğrudan donanım seviyesinde yapılır:

1. Yangın alarm paneli, alarm durumunda **kuru kontak röle çıkışı** verir (genellikle NC — normalde kapalı, alarmda açılan kontak).

2. Bu röle çıkışı, kilidin **güç kaynağı hattına** seri bağlanır — kartlı geçiş kontrolörünün üzerinden değil, doğrudan güç kaynağı ile kilit arasına.

3. Alarm tetiklendiğinde röle açılır, kilit gücü kesilir, mag lock (fail-safe olduğu için) serbest kalır.

4. Kartlı geçiş yazılımı bu olayı ayrı bir event olarak loglayabilir ama **kilitleme kararına müdahale etmez** — bağlantı elektriksel olarak bağımsız olmalıdır. Yazılım/ağ arızası yangın anındaki açılmayı etkilememelidir.

Bu bağlantının doğru çalıştığı, sistemin ilk devreye alınmasında ayrıca test edilir; [yangın algılama sistemi devreye alma testinin 6. adımı](https://colgabilisim.com/rehber/yangin-algilama-devreye-alma-testi/#devreye-alma-s%C3%BCrecinin-ad%C4%B1mlar%C4%B1) tam olarak bu senaryoyu kapsar — dedektör/buton tetiklendiğinde kaçış yolu kilitlerinin gerçekten açıldığının sahada doğrulanmasıdır.

## Sıkça sorulan sorular

**Fail-safe kapı güvenlik açığı yaratmaz mı?** Hayır — fail-safe yalnızca elektrik/yangın sinyaliyle kilidin açılmasını sağlar; normal çalışma sırasında kapı yine kartlı geçiş yetkisine göre kilitli kalır. Açığa çıkan tek durum, elektrik kesintisi veya yangın alarmıdır — ki bu durumda zaten öncelik tahliyedir.

**Elektromanyetik kilit yerine elektrikli kilit karşılığı (strike) kullanılırsa fail-safe zorunluluğu değişir mi?** Hayır, zorunluluk kapının konumuna (kaçış yolu olup olmadığına) bağlıdır, kilit tipine değil. Strike kullanılacaksa sipariş sırasında **fail-safe versiyonu** seçilmelidir; strike'lar hem fail-safe hem fail-secure üretilir, bu yüzden şartnamede açıkça belirtilmesi gerekir.

**Bir kapı hem güvenlik hem kaçış yolu ise ne yapılır?** Kaçış yolu önceliklidir — BYKHY tahliye güvenliği, erişim kontrolü güvenliğinin önüne geçer. Fail-safe seçilir; giriş tarafındaki yetkilendirme (kim girebilir) kartlı geçişle, çıkış tarafındaki serbestlik ise mekanik/otomatik olarak sağlanır.

**Turnike veya bariyerler yangın entegrasyonuna nasıl dahil edilir?** Tam yükseklik turnikelerde "serbest kol" (free-wheel) modu, tripod turnikelerde "düşen kol" (drop-arm) modu yangın sinyaliyle tetiklenecek şekilde ayrı bir röle çıkışına bağlanır — kartlı geçiş kontrolöründen bağımsız, doğrudan turnike motor sürücüsüne.

**Bu entegrasyon projede kim tarafından belgelenmelidir?** Erişim kontrol sistemini kuran firma ile yangın algılama sistemini kuran firma (çoğu projede aynı zayıf akım yüklenicisi) ortak bir sebep-sonuç (cause & effect) matrisi hazırlar; bu matris [devreye alma raporunun](https://colgabilisim.com/rehber/yangin-algilama-devreye-alma-testi/#devreye-alma-raporunda-olmas%C4%B1-gerekenler) bir parçası olarak yapı denetime sunulur.

Kartlı geçiş sisteminizi yeni bir yapıda planlıyor ya da mevcut kapılarınızın yangın entegrasyonunu gözden geçirmek istiyorsanız, [İzmir zayıf akım hizmetlerimize](https://colgabilisim.com/izmir-zayif-akim-sistemleri) göz atın; kapı bazlı fail-safe/fail-secure değerlendirmesi keşif aşamasının bir parçasıdır.

### Bu konuda yardım mı lazım?

İzmir ve Ege Bölgesi'nde keşif, projelendirme ve kurulum için bize ulaşın.

[Teklif al](https://colgabilisim.com/iletisim)

İlgili rehberler

1. [Yangın algılama sistemi hangi binalarda zorunlu? (Yönetmelik rehberi)](https://colgabilisim.com/rehber/yangin-algilama-sistemi-zorunlu-mu/)

2. [Yangın algılama dedektörü seçimi: optik duman mı, ısı mı, kombine mi?](https://colgabilisim.com/rehber/yangin-dedektoru-optik-duman-isi-kombine-secimi/)

3. [Adresli mi konvansiyonel mi? Yangın alarm sistemi seçim rehberi](https://colgabilisim.com/rehber/adresli-mi-konvansiyonel-mi-yangin-alarm-sistemi/)