--- title: "KNX aydınlatma ve jaluzi: mimari projede hangi kararlar? · Colga Bilişim" description: "Aydınlatma sahneleri, jaluzi ve buton yerleşimi mimari projenin hangi aşamasında kararlaştırılmalı? Mimarlar için karar listesi ve zamanlama tablosu." url: https://colgabilisim.com/rehber/knx-aydinlatma-jaluzi-mimari-proje-kararlari/ source: Colga Bilişim language: tr-TR --- > Kaynak: Colga Bilişim — İzmir zayıf akım, CCTV, yangın algılama, yapısal kablolama, veri ağı, sistem odası ve KNX akıllı bina yüklenicisi. > Kanonik URL: https://colgabilisim.com/rehber/knx-aydinlatma-jaluzi-mimari-proje-kararlari/ > HTML sürümü: https://colgabilisim.com/rehber/knx-aydinlatma-jaluzi-mimari-proje-kararlari/ ## Kısa cevap KNX'te yazılım her zaman değiştirilebilir, **fiziksel katman değiştirilemez.** Bu yüzden mimari projede verilmesi gereken kararlar, sonradan ETS'ten düzeltilemeyecek olanlardır: devre kırılımı, kasa/buton konumları, dimleme yöntemi, jaluzi kutusu ölçüsü ve bus güzergâhı. Karar En geç hangi aşamada Geç kalınırsa **Mahal bazlı senaryo (fonksiyon) listesi** Uygulama projesi Devre sayısı yanlış çıkar, kanal sayısı tutmaz **Aydınlatma devre kırılımı** Uygulama projesi (elektrik paftası) Sahne kurgulanamaz; iki ayrı grup tek anahtarda kalır **Dimleme yöntemi (KNX dim / DALI / 0–10 V)** Armatür seçimiyle aynı anda Armatür alınmıştır, sürücü uyumsuzdur **Buton/panel konumu ve tuş sayısı** Kaba inşaat (kasa montajı) öncesi Kasa yeri betondadır; kırım kalemi doğar **Jaluzi/perde motor tipi + kutu detayı** Kaba inşaat / lento detayı Kutu dar kalır, motor sığmaz veya servis erişimi yoktur **Rüzgâr–yağmur sensörü ve cephe konumu** Kaba inşaat Motorlu gölgeleme rüzgâr korumasız kalır **Pano yeri, boyu ve bus güzergâhı** Uygulama projesi Ray genişliği yetmez, ikinci pano açılır Pratik kural: **ETS ile düzeltilebilen her şey ucuzdur, duvara gömülen her şey pahalıdır.** Bir butonun görevini değiştirmek yarım saatlik iştir; o butonun kasasını üç metre yana almak sıva, boya ve program işidir. ## Neden bu kararlar mimarın masasında? Klasik tesisatta aydınlatma kararı basittir: anahtar nereye gelecek, hangi lambayı yakacak. KNX'te anahtar ile lamba arasındaki fiziksel bağ kopar — buton bus'a, armatür panodaki aktüatöre bağlanır. Bu esneklik bir şeyi öne çeker: **artık "hangi lamba hangi anahtarda" değil, "bu mekânda hangi sahneler yaşanacak" sorusu sorulur.** Bu soru elektrik projesinin değil, mimari tasarımın sorusudur. İkinci neden fiziksel: KNX'in gerektirdiği kasalar, pano hacmi, jaluzi motoru ve bus güzergâhı mimari detayı doğrudan etkiler. Bir jaluzi kutusunun 20 mm dar tasarlanması, motorun projeden çıkması demektir. Bu tür kararları tasarım aşamasında çözmenin karşılığı, tıpkı [KNX bus kablolama rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-bus-kablolama-kablo-mesafe-guc-kaynagi/) anlattığımız güzergâh disiplininde olduğu gibi, sahada kırım yapılmamasıdır. ## Karar 1 — Mahal bazlı senaryo listesi Her şeyin başladığı yer burasıdır ve teknik bir doküman değildir: mekân mekân, **"burada ne olacak"** listesidir. Bir toplantı odası için tipik hâli şudur: - **Sunum:** Perde iner, projeksiyon önü armatürler kapanır, kalan aydınlatma %20'ye iner. - **Toplantı:** Tüm aydınlatma %80, jaluzi lamelleri güneşe göre açılı. - **Temizlik:** Her şey %100, senaryo yok. - **Boş:** Varlık algılanmazsa 15 dakika sonra kapanma. Bu dört satır, o odanın kaç aydınlatma devresine, kaç jaluzi kanalına ve kaç butona ihtiyaç duyduğunu belirler. Liste yoksa, elektrik projesi "her mekâna bir devre" varsayımıyla çizilir ve sahne kurgusu daha doğmadan ölür. ### Listeyi kim çıkarır? Pratikte en sağlıklısı üçlü bir masadır: **mimar** mekânın kullanım kurgusunu, **aydınlatma tasarımcısı veya elektrik projecisi** devre karşılığını, **KNX uygulayıcısı** hangi senaryonun kaç kanal ve hangi cihazla karşılandığını söyler. Bu masa kurulmazsa liste sahada, boya aşamasında kurulmaya çalışılır. ## Karar 2 — Aydınlatma devre kırılımı ve dimleme yöntemi Senaryo listesi çıktıysa devre kırılımı kendiliğinden gelir. Kural basittir: **birlikte değişmesi gereken armatürler aynı devrede, ayrı davranması gereken armatürler ayrı devrede olmalıdır.** Bir salonda genel aydınlatma, vurgu aydınlatması ve kornişin tek devrede toplanması, sonradan hiçbir yazılımla ayrılamaz. Devre sayısı arttıkça aktüatör kanalı ve pano genişliği artar; bu maliyeti doğrudan etkiler ve [KNX maliyeti rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-maliyeti-proje-basi-ne-kadar/) anlattığımız "nokta sayısı" kaleminin ta kendisidir. Bu yüzden kırılım keyfi değil, senaryo listesinden türetilir. ### Dimleme: üç yol, üç farklı karar anı Yöntem Nasıl çalışır Ne zaman seçilir Dikkat **KNX dim aktüatörü** Aktüatör faz kesmeli (leading/trailing edge) sürer Az sayıda dimlenecek devre, klasik armatür LED sürücünün dimlenebilir ve uyumlu olması şart **DALI + KNX/DALI ağ geçidi** Her armatürün sürücüsü adreslenir Çok sayıda armatür, ofis/otel/mağaza Armatür DALI sürücülü sipariş edilmelidir **0–10 V / 1–10 V** Analog kontrol sinyali Belirli endüstriyel/özel armatürler Ayrı sinyal kablosu gerekir Bu tablonun mimar için anlamı tek bir cümledir: **dimleme yöntemi armatür seçimiyle aynı anda kararlaştırılmalıdır.** Armatürler "dimlenebilir" notu olmadan sipariş edildiyse, KNX tarafında yapılacak bir şey kalmaz — armatür ya değişir ya da o mekân dimsiz kalır. DALI seçildiğinde ayrıca armatürlere DALI hattı çekileceği için tavan planı da etkilenir. ## Karar 3 — Buton ve panel yerleşimi KNX'in mimariye en görünür katkısı burada ortaya çıkar: doğru kurgulanmış bir sistemde duvardaki anahtar sayısı **azalır**. Klasik tesisatta üç devre için üç anahtar kabartması gerekirken, KNX'te tek bir çok tuşlu buton üç devreyi de yönetir. Karara bağlanması gerekenler: - **Konum:** Kapı yanı standart yükseklik, yatak başı, oturma grubu yanı, giriş holü (genel sahne). - **Tuş sayısı:** Odada kaç bağımsız fonksiyon var? 2, 4, 6 veya 8 tuşlu gövde buna göre seçilir. - **Kasa tipi ve derinliği:** Bazı KNX butonları ve termostatlar **derin kasa** ister; standart kasa planlanmışsa sahada kasa büyütülür. - **Seri/kapak bütünlüğü:** Priz–anahtar serisiyle aynı estetik ailede kalınacaksa, KNX buton serisinin o kapak sistemine uyumlu olduğu **seçim aşamasında** doğrulanmalıdır. - **Dokunmatik panel:** Merkezi senaryo paneli koyulacaksa yeri, yüksekliği ve besleme/veri ihtiyacı mimari cephe/duvar detayına işlenir. ### Kaç buton fazla, kaç buton az? Sahada en sık görülen iki hata birbirinin zıddıdır. Birincisi, klasik tesisat alışkanlığıyla her devreye ayrı buton koymaktır — KNX'in sağladığı sadelik boşa gider. İkincisi, "her şey panelden yönetilir" diyerek duvarda hiç fiziksel buton bırakmamaktır; bu, misafirin veya temizlik görevlisinin ışığı açamadığı bir mekân demektir. Dengeli çözüm: **her mahalde kapı yanında en az bir fiziksel buton, senaryolar ise çok tuşlu gövdede veya panelde.** ## Karar 4 — Jaluzi, perde ve panjur Motorlu gölgeleme, mimari detayı en çok etkileyen KNX fonksiyonudur; çünkü kararın büyük kısmı **yapısal**dır, elektriksel değil. ### Önce tip: ne kontrol edilecek? Tip Hareket KNX tarafında **Perde (curtain)** Aç / kapa (yatay hareket) Perde aktüatörü; konum kontrolü **Jaluzi (venetian blind)** Yukarı / aşağı **+ lamel açısı** Jaluzi aktüatörü; iki ayrı kontrol **Panjur / stor** Yukarı / aşağı Panjur aktüatörü Ayrım önemlidir: **lamel açısı kontrolü isteniyorsa aktüatörün ve motorun bunu desteklemesi gerekir.** Panjur aktüatörüyle sürülen bir jaluzide lamel açısı yönetilemez ve gün ışığı senaryosunun yarısı çalışmaz. ### Sonra detay: mimari projede karşılığı olan maddeler - **Kutu/lento boşluğu:** Motorlu sistemin kutusu manuel olandan derindir. Ölçü, motor markası seçilmeden kesinleştirilirse sahada motor kutuya girmez. - **Servis erişimi:** Motor arızası kaçınılmazdır; kutunun **sökülebilir bir kapağı** olmalıdır. Alçıpanla kapatılmış bir jaluzi kutusu, ilk arızada kırım demektir. - **Motor beslemesi ve güzergâh:** Motorun besleme kablosu pencere üstünden panoya/aktüatöre gider. Bu güzergâh doğramanın ve yalıtımın kesitine girer; ısı yalıtımı delinmeden çözülmelidir. - **Grup mantığı:** Cephe bazında mı, mahal bazında mı gruplanacak? Cephe grubu güneş senaryosu için, mahal grubu kullanıcı konforu için gerekir — ikisi de istenirse aktüatör kanalları buna göre ayrılır. - **Kilit/uç kontrolü:** Motorun uç konum ayarı ve çalışma süresi devreye almada kalibre edilir; bu, [devreye alma rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-devreye-alma-ets-programlama-sureci/) anlattığımız kontrol listesinin maddelerindendir. ## Karar 5 — Sensörler ve hava istasyonu Sensörler tavan planına ve cepheye oturur; bu yüzden mimari projede yeri belirlenmelidir. - **Varlık/hareket dedektörü:** Koridor, WC, depo, açık ofis. Tavan planında armatür ızgarasıyla hizalanmalıdır — sonradan eklenen dedektör tavanda dağınık durur. Algılama alanı ve montaj yüksekliği kataloğa göre kontrol edilir. - **Gün ışığı (lux) sensörü:** Sabit ışık düzeyi (constant light) senaryosu isteniyorsa, mahal içinde referans noktaya konumlandırılır. - **Rüzgâr–yağmur sensörü / hava istasyonu:** Motorlu dış gölgelemede **isteğe bağlı değildir.** Belirlenen rüzgâr eşiğinde jaluziler otomatik yukarı çekilmelidir; aksi hâlde ilk fırtınada lameller gider. Cephede rüzgârı gerçekten gören, kolay erişilebilen bir noktaya konur. Bu üçünün ortak yanı, kablolarının kaba inşaatta çekilmesi gerektiğidir. Sonradan karar verilen sensör, ya kablosuz çözüme ya da görünür kanala mahkûmdur. ## Karar 6 — Pano yeri, boyu ve bus güzergâhı Aydınlatma ve jaluzi aktüatörleri panoda, ray üzerinde durur. Devre ve kanal sayısı belirlendiğinde gereken **ray genişliği (modül sayısı)** de belirlenir; pano bu ölçüye göre seçilmelidir. Mimari projede bunun karşılığı, panonun yeri ve önündeki servis mesafesidir. Kablo tarafında iki ayrı sistem vardır ve karıştırılmamalıdır: yükleri süren **kuvvetli akım hatları** panodan mahallere, **KNX bus hattı** ise butonlardan/sensörlerden panoya gider. İkisinin güzergâh ayrımı ve boru paylaşımı kuralları [zayıf akım–kuvvetli akım koordinasyonu rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/zayif-akim-kuvvetli-akim-koordinasyonu/) ayrıntılı; bus tarafının kablo tipi, mesafe sınırları ve güç kaynağı hesabı ise [KNX bus kablolama rehberimizdedir](https://colgabilisim.com/rehber/knx-bus-kablolama-kablo-mesafe-guc-kaynagi/). ## Zamanlama: hangi karar hangi aşamada kesinleşir? Aşama Bu aşamada kesinleşmesi gerekenler **Avan proje** KNX kullanılacak mı; hangi mahallerde otomasyon var; gölgeleme motorlu mu **Uygulama projesi** Senaryo listesi, aydınlatma devre kırılımı, dimleme yöntemi, buton konum/tuş sayısı, pano yeri ve boyu, bus güzergâhı **Kaba inşaat** Kasa montajı, boru/güzergâh, jaluzi kutusu ölçüsü ve motor kablosu, sensör ve hava istasyonu kabloları **İnce iş** Buton/panel/dedektör montajı, armatür ve jaluzi motoru bağlantısı **Devreye alma** ETS programlama, senaryo parametreleri, jaluzi süre/lamel kalibrasyonu, kullanıcı eğitimi Bu tablonun okunma biçimi şudur: **"uygulama projesi" satırındaki hiçbir madde kaba inşaata bırakılamaz.** Bırakıldığında karar sahada, kalıp sökülürken alınır ve neredeyse her zaman daha pahalıya mal olur. ## Mimari projede sık yapılan altı hata 1. **Senaryo listesini atlayıp doğrudan cihaz seçmek.** Cihaz listesi senaryodan türer; tersi değil. Liste olmadan seçilen aktüatör kanal sayısı ya fazla ya eksiktir. 2. **Dimlemeyi armatürden sonra konuşmak.** Dimlenemeyen sürücüyle gelen armatür, KNX'in çözemeyeceği tek problemdir. 3. **Jaluzi kutusunu manuel sisteme göre ölçülendirmek.** Motor sığmaz; kutu ya büyütülür ya gölgeleme tipi değişir. 4. **Rüzgâr sensörünü opsiyon saymak.** Dış gölgelemede rüzgâr koruması bir konfor değil, ekipman koruma fonksiyonudur. 5. **Her şeyi panele toplayıp duvarda buton bırakmamak.** Panel arızalandığında veya misafir kullandığında mekân yönetilemez hâle gelir. 6. **Kasa derinliğini standart varsaymak.** KNX butonu/termostatı derin kasa isteyebilir; bu tek madde, sıva bittikten sonra kırım kalemi doğurur. ## SSS **Mimari projede KNX için ayrı bir pafta çizilir mi?** Elektrik projesinin içinde çözülür; ayrı bir "KNX paftası" zorunlu değildir. Ancak mimari tarafta buton/panel konumları duvar görünüşlerine, dedektör ve armatür yerleşimi tavan planına (reflected ceiling plan), jaluzi kutusu ise lento/doğrama detayına işlenmelidir. **Senaryolar sonradan değiştirilebilir mi?** Evet — senaryo, dim seviyesi, buton görevi ve otomasyon eşikleri ETS'te parametre işidir. Sabit kalan şey devre kırılımı, kasa konumu ve kablodur. Bu ayrım [devreye alma rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-devreye-alma-ets-programlama-sureci/) ayrıntılı. **Dimlenecek armatürleri şartnamede nasıl belirtmeliyim?** Dimleme yöntemini yazarak: "DALI sürücülü" veya "faz kesmeli (trailing edge) dimlenebilir sürücülü" gibi. Yalnızca "dimlenebilir" ifadesi yeterli değildir; sürücü tipi ile aktüatör tipi eşleşmelidir. **Jaluzi lamel açısı kontrolü her sistemde var mı?** Hayır. Lamel açısı kontrolü, jaluzi tipi gölgeleme ve bunu destekleyen aktüatör gerektirir. Panjur veya stor sisteminde yalnızca yukarı/aşağı konum yönetilir. **Buton yerine sadece telefon uygulaması kullanılabilir mi?** Teknik olarak mümkün, pratikte önerilmez. Uygulama bir ek katmandır; mahalde fiziksel bir kontrol noktası bulunmalıdır. Tüketici ürünleriyle KNX arasındaki katman farkını [KNX mi, Google Home/Alexa mı? rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-mi-google-home-alexa-mi-akilli-bina-secimi/) karşılaştırdık. **Bina bitmişse bu kararların hangileri hâlâ verilebilir?** Senaryo ve parametre tarafı tamamen; fiziksel taraf kısıtlıdır. Mevcut yapıda hangi yöntemlerin geçerli olduğunu [mevcut binaya KNX retrofit rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/mevcut-binaya-knx-kurulabilir-mi-retrofit-knx-rf/) ele aldık. **Bu kararlar KNX maliyetini nasıl etkiler?** En doğrudan etki devre/kanal sayısı ve dimleme yöntemidir; DALI ağ geçidi ile faz kesmeli aktüatör farklı bütçe kalemleridir. Maliyeti neyin belirlediğine [KNX maliyeti rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-maliyeti-proje-basi-ne-kadar/) baktık. **Hangi yapı tiplerinde bu kadar detaylı bir senaryo kurgusu gerekir?** Villa, butik otel, üst segment ofis ve showroom gibi mekân atmosferinin ürünün parçası olduğu projelerde. Yapı tipine göre KNX'in yatırım karşılığını [hangi projelerde mantıklı? rehberimizde](https://colgabilisim.com/rehber/knx-hangi-projelerde-mantikli-villa-ofis-otel-avm/) kırdık. Projenizde aydınlatma ve gölgeleme senaryolarını mimari projeyle birlikte kurgulamamızı, devre kırılımını ve buton yerleşimini uygulama projesine işlememizi isterseniz, [KNX akıllı bina sistemleri hizmetimize](https://colgabilisim.com/izmir-knx-akilli-bina-sistemleri) göz atabilir veya [iletişim sayfamızdan](https://colgabilisim.com/iletisim) ulaşabilirsiniz. ### Bu konuda yardım mı lazım? İzmir ve Ege Bölgesi'nde keşif, projelendirme ve kurulum için bize ulaşın. [Teklif al](https://colgabilisim.com/iletisim) İlgili rehberler 1. [KNX devreye alma ve ETS programlama süreci nasıl işler?](https://colgabilisim.com/rehber/knx-devreye-alma-ets-programlama-sureci/) 2. [KNX ile BMS (bina otomasyon sistemi) arasındaki fark nedir? Hangi projede hangisi gerekir?](https://colgabilisim.com/rehber/knx-bms-bina-otomasyon-sistemi-farki/) 3. [KNX hangi projelerde mantıklı? Villa, ofis, otel ve AVM için karar rehberi](https://colgabilisim.com/rehber/knx-hangi-projelerde-mantikli-villa-ofis-otel-avm/)